By Hoài Thanh
Tôi quen nhiều nhà báo, văn thi hữu khắp bốn phương khi tôi làm Chủ Nhiệm Báo Đại Chúng. Có nhiều người tôi gặp và cũng rất nhiều cộng tác viên tôi chưa bao giờ đối diện với họ. Riêng nhà thơ Đỗ Bình, suốt mấy chục năm qua, tình bạn của chúng tôi vẫn còn nguyên vẹn. Nhà thơ vẫn sáng tác thơ nhạc đều đặn trên các văn đàn và là Chủ Tịch Câu Lạc Bộ Văn Hoá Việt Nam Paris trong một thời gian dài.
Hai năm trước, tôi và nhà văn Phong Thu đã nhận trách nhiệm in ấn tuyển tập giới thiệu Những Khuôn Mặt Văn Hoá Việt Nam Hải Ngoại tại Hoa Kỳ do Đỗ Bình và CLBVH Paris chủ xướng. Đây là quyền sách đồ sộ trên 1,000 trang, nói về tất cả những đóng góp của văn thi hữu đã có công sáng tác và bảo vệ nền văn hoá Việt Nam trong gần một thế kỷ.
Nhà thơ Đỗ Bình Chủ tịch Câu Lạc Bộ Văn Hoá Việt Nam Paris
Theo lời mời của CLBVH Paris, tôi đã tham dự chương trình thơ nhạc Mùa thu năm 2024. Cuộc gặp gỡ vừa qua đã để lại cho tôi nhiều kỷ niệm với các văn nghệ sĩ tại Paris.
Có rất nhiều văn thi hữu phê bình về tài hoa của thi nhạc sĩ Đỗ Bình. Còn tôi, chỉ muốn gởi lại đây những nét chấm phá riêng biệt đã tạo nên tên tuổi, giá trị văn học mà ông đã đóng góp và bảo vệ trong suốt những năm tháng sống lưu vong. Đỗ Bình sinh ra tại Bắc Việt, di cư vào Nam năm 1954. Ông là Cựu Sinh Viên Luật Khoa Sài Gòn, Cựu Sĩ Quan Chiến Tranh Chính Trị VNCH và là Cựu Tù Nhân Chính Trị, đã chịu đựng biết bao khổ nhục trong trại tù cộng sản.
Tập thơ đầu tiên của ông ra đời tại Paris là “Bóng Quê” năm 1998 và Mùa Xưa Vỗ Cánh in tại Hoa Kỳ, đã được ra mắt tại Câu Lạc Bộ Văn Hóa Việt Nam Paris và Washington D.C, Hoa Kỳ.
Đỗ Bình là một người đa tài, ngoài tài làm thơ sáng tác âm nhạc, ông còn Biên Khảo, viết nhiều Tiểu Luận, Nhận Định Văn Học, Truyện ngắn, Bút ký, Tản Văn. Ông cũng góp mặt các tuyển tập : Esquisses de L’Âme (La Bibliothèque Internationale de Poésie) Les Poètes Du Dimanche 1,2,3,4 La Plume de L’Ecritoire 1…10, The Silence of Yesterday (Cội Nguồn), Thơ Việt Hải Ngoại (Hội Văn Học Nghệ Thuật Thi Đàn Lạc Việt) Vườn Thơ Hải Ngoại (Tủ Sách Phụ Nữ Thời Nay), Một Phần Tư Thế Kỷ Thi Ca VN Hải Ngoại (Văn Hóa Pháp Việt) v..v…
Nhiều nhà bình luận cho rằng thơ của Đỗ Bình là nỗi niềm khắc khoải về số phận người Miền Nam Việt Nam đầy tang thương trong cuộc chiến tranh tương tàn sau khi Sài Gòn thất thủ. Họ là những con chim gãy cánh đã gục ngã trong nhà tù, trên đường vượt biên và mang theo niềm đau xót thương nhớ quê hương khôn nguôi. Thơ của ông chan chứa những giọt lệ buồn của người Việt Nam ly hương, là hoài niệm, chia ly và những vết thương của chiến tranh chưa được chửa lành: “Đêm khua khoắt, gió heo may. Hồn người lính trận nương mây trở về?! Ta say thật hay say mê. Mà nghe chua xót lời thề năm xưa” (Xưa).
Dù sống ở Paris – một thành phố đẹp lãng mạn bên dòng sông Seine – thơ ông vẫn chất chứa hình ảnh quê nhà:
"MƯA PARIS"
Mưa Paris không ướt được quê nhà
Tôi ngồi hát thầm bài ru cũ
Quán cà phê chật những chiều mây xám
Giọng mẹ ru xưa văng vẳng đâu đây...
Chiếc lá úa trên vai người xa lạ
Rụng xuống đời tôi một nỗi xót xa
Tôi cố cười như những người bản xứ
Nhưng trong lòng là một tiếng kêu xa…
Thơ Đỗ Bình mang theo những hoài niệm, lời thơ nhẹ nhàng nhưng đầy sức lay động, vì "Mưa Paris không ướt được quê nhà". Ông đang sống ở Paris nhưng trái tim, tâm tư đang nhung nhớ về tiếng mẹ ru, bếp lửa, lũy tre…Thơ ông như một dòng sông ngầm, chảy sâu vào lòng đất, là nỗi buồn của một người không thể chạm tay vào điều mà mình tha thiết nhất. Ký ức luôn hiện về khi ông nhìn mưa rơi. Những mảnh vỡ cảm xúc “Chiều mây xám” và “quán cà phê chật”, giọng mẹ ru, tiếng vọng từ quê nhà – dù “văng vẳng”, lại hiện diện rõ nét, nỗi nhớ quê in đậm trong tim. Dù cho Paris ồn ào, náo nhiệt nhưng “Giữa đám đông xa lạ, là một nỗi cô đơn riêng không ai biết khi ông nhìn thấy "Chiếc lá úa trên vai người xa lạ. Rụng xuống đời tôi một nỗi xót xa
Hai câu kết:
"Tôi cố cười như những người bản xứ
Nhưng trong lòng là một tiếng kêu xa…"Đó là lời thú nhận về thân phận. Thi sĩ cố gắng hòa nhập, cố gắng “cười”, cố gắng sống như người khác…nhưng trái tim ông đã định cư vĩnh viễn ở quê nhà và tất cả chỉ còn trong nỗi nhớ, và niềm đau.
Chất “lệ buồn” trong thơ Đỗ Bình là lệ của kẻ ly hương, vừa nhớ nhà, vừa bất lực.
Ông không viết ủy mị hay than thân, trách phận mà thơ của ông là một nỗi buồn tĩnh lặng, chín chắn và từng trải, phản ánh số phận của hàng triệu người Việt phải rời xa Tổ quốc trong các giai đoạn lịch sử khác nhau.
Thơ ông chứa dựng nội tâm, suy tư đại diện cho một thế hệ. Khi đọc thơ Đỗ Bình, ta dễ bắt gặp chính mình trong đó — nhất là với những người Việt sống xa quê: nỗi hoài hương, sự chông chênh giữa hai nền văn hóa, và ước vọng được trở về, dù chỉ trong tâm tưởng.
Bàng bạc trong thơ ông những hình ảnh tiêu biểu: "Tôi gối đầu lên Paris. Mà nghe sông Hồng vỗ nhịp...", "Mưa nơi đây không ướt nổi quê nhà...", "Mẹ tôi còn giữ giấc mơ. Giữa căn bếp tàn tro và giọng kinh đêm…" vang vọng.
Dù đang sống ở Paris hiện đại, tâm hồn vẫn gắn liền với quá khứ dân tộc, văn hóa gia đình. Bài thơ “Quê Hương ơi!” là một tiếng kêu đau đớn từ tim người ly hương. Tác giả không miêu tả quê hương bằng hình ảnh đẹp, mà bằng nỗi vỡ vụn, thất lạc và mất mát. “Ta hỏi ngươi trong tiếng gió. Và gió không trả lời!” là một đỉnh điểm của nỗi bất lực. Quê hương dường như chỉ còn là bóng hình trong ký ức, không thể chạm tới:
Quê Hương Ơi!Ta gọi tên ngươi giữa Paris mù sương
Tiếng gọi vỡ ra từng giọt lệ
Như sóng vỗ ngực người lưu xứ
Mỗi sáng ra đường, nắng ở đâu?
Sao tim lạnh như tro?
Quê hương ơi!
Ngươi còn không?
Trong mảnh ruộng cày lên vết đạn
Trong giấc mơ con nít không còn biết ngói đỏ là gì
Ta hỏi ngươi trong tiếng gió
Và gió không trả lời!
Bài thơ “Tôi Khóc Quê Hương” là một trong những bài thơ tiêu biểu nhất về nỗi đau đất nước trong chiến tranh và thời cuộc. Đỗ Bình không tô vẽ, không lãng mạn hóa – mà khóc bằng trái tim thật. “Tôi viết xuống đây từng dòng máu nhỏ” là hình ảnh thơ như máu thịt, vừa là tâm sự, vừa là chứng tích của cuộc chiến tranh đau thương đã cày nát quê hương.
Hai câu kết “Nếu có kiếp sau – tôi xin làm ngọn cỏ. Dưới chân người – và ở lại quê hương” là lời thề lặng lẽ, thể hiện một tình yêu quê hương nồng nàn, chung thủy. Hãy cảm nhận tâm sự của thi sĩ:
Tôi Khóc Quê Hương
Tôi khóc quê hương trong đêm trở gió
Khi hàng tre không còn ru bốn mùa
Khi áo nâu không qua đồng gặt lúa
Và bầy chim quên lối cũ về trưa...
Tôi khóc quê hương giữa dòng tin dữ
Bao mái nhà đổ nát giữa mùa xuân
Bao tiếng gọi mất hút trong lửa khói
Chỉ còn thơ – vá víu một linh hồn...
Tôi viết xuống đây từng dòng máu nhỏ
Có ai đọc không, giữa chốn vô ngôn?
Nếu có kiếp sau – tôi xin làm ngọn cỏ
Dưới chân người – và ở lại quê hương.
Ông khóc giữa kinh đô ánh sáng Paris, khóc khi nhìn mưa, nhìn nắng nơi chốn đông người mà hiểu rằng thân phận mình và hàng triệu người Việt lưu vong mỏng manh, bị cuốn đi trong dòng đời trên mảnh đất xa lạ và chọn nơi nầy làm quê hương thứ hai. Nhưng ngày trở lại sống trên đất nước thân yêu mù mịt, xa dần…Ông “Xót xa” với cảm xúc không lời: buồn, tủi, cô đơn, bất lực, cho bài thơ được viết bằng "... từng dòng máu nhỏ" trong tim, và nhà thơ tự hỏi còn " Có ai đọc không, giữa chốn vô ngôn?” để nguyện "kiếp sau xin làm ngọn cỏ", phủ phục dưới chân tổ quốc: "Dưới chân người – và ở lại quê hương.”
Những vần thơ của Đỗ Bình đã chạm đến nỗi đau trong tâm hồn ông và hàng triệu người yêu quê hương Việt Nam.
Đây là những bài thơ tiêu biểu của nhà Đỗ Bình, chỉ cần vài nét chấm phá, vài hình ảnh tác giả bắt gặp xung quanh cũng làm trái tim thi sĩ rung động. Với nội tâm sâu sắc, tài hoa và biết kết hợp nhuần nhuyễn nghệ thuật dùng từ ngữ, kết cấu của thơ ca giàu hình ảnh biểu tượng (lá rụng, tiếng kêu xa, mưa không ướt quê nhà…), thơ của Đỗ Bình đã thu hút đông đão văn thi hữu và người đọc tán thưởng và theo dõi.
Những đóng góp của thi nhạc sĩ Đỗ Bình rất lớn. Với vai trò là Chủ Tịch của CLBVHVN, Đỗ Bình đã sát cánh cùng các văn thi hữu Paris xây dựng Văn Hóa Việt Nam để gìn giữ phát triển sự trong sáng tiếng Việt, giới thiệu và phổ biến những tác phẩm về sáng tác, phê bình văn học, biên khảo, dịch thuật… trong cộng đồng người Việt hải ngoại. Có thể nói rằng CLBVHVN đã quy tụ được các văn thi hữu khắp bốn phương thành công nhất ở Châu Âu trong nhiều thập niên với tinh thần đoàn kết, xây dựng bảo vệ văn hóa, văn học và ngôn ngữ Việt được trường tồn.
PS: Bài viết nầy để vinh danh và đón chào một tác phẩm mới <Trăng Quê Tình Mộng> đứa con tinh thần của tác giả Đỗ Bình sắp ra đời.
Hoài Thanh (Cựu Chủ nhiệm báo Đại Chúng)
-Hoa Kỳ-
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét