Biến đổi khí hậu không chỉ đơn thuần là sự tăng lên của nhiệt độ. Một nghiên cứu mới nhất vừa gióng lên hồi chuông báo động về hiện tượng thời tiết cực đoan kép: Những đợt nắng nóng gay gắt đang trực tiếp châm ngòi cho các đợt "hạn hán chớp nhoáng" trên toàn cầu với tốc độ nhanh đến chóng mặt.
Theo báo cáo được công bố trên tạp chí khoa học uy tín Science Advances, sự kết hợp chết chóc giữa nhiệt độ tăng vọt và sự cạn kiệt nguồn nước đột ngột đang vượt ra ngoài mọi dự báo trước đây. Trái đất có thể đã vượt qua một "điểm bùng phát" không thể đảo ngược.
 |
| Ảnh minh họa: Sóng nhiệt và hạn hán do biến đổi khí hậu. ẢNH TƯ LIỆU - Ngọn lửa bùng cháy trên một cánh đồng cỏ gần Bumbalong, phía nam thủ đô Canberra của Úc, ngày 1 tháng 2 năm 2020 (Ảnh AP/Rick Rycroft) |
1. Hiện Tượng "Cú Đấm Bồi" - Khi Nắng Nóng Đi Trước, Hạn Hán Theo Sau
Các nhà nghiên cứu từ Hàn Quốc và Úc đã phân tích mô hình thời tiết cực đoan kép (compound extreme weather) và phát hiện ra một sự thay đổi đáng sợ trong chu kỳ tự nhiên.
Trước đây, hạn hán thường xảy ra trước rồi mới kéo theo nắng nóng. Tuy nhiên, hiện nay kịch bản tồi tệ nhất đang chiếm ưu thế: Nắng nóng cực đoan tấn công trước.
Khi không khí nóng lên đột ngột, nó trở nên "khát nước" hơn bao giờ hết và bắt đầu hút cạn kiệt độ ẩm từ đất đai. Hậu quả là sự xuất hiện của "hạn hán chớp nhoáng" (flash droughts). Khác với hạn hán thông thường kéo dài âm ỉ, hạn hán chớp nhoáng ập đến quá nhanh khiến hệ sinh thái, con người và ngành nông nghiệp hoàn toàn không kịp trở tay.
"Khi sóng nhiệt tấn công trước, mức độ tàn phá của hạn hán sau đó sẽ khốc liệt hơn rất nhiều so với quy luật thông thường." – Tiến sĩ Sang-Wook Yeh, nhà khí hậu học tại Đại học Hanyang (Hàn Quốc), đồng tác giả nghiên cứu nhấn mạnh.
2. Tốc Độ Lan Rộng Nhanh Gấp 8 Lần: Những Con Số Biết Nói
Nghiên cứu chỉ ra rằng sự gia tăng của hiện tượng thời tiết kép này không diễn ra theo đường thẳng mà đang tăng tốc theo cấp số nhân. Trở lại thời điểm thập niên 1980, hình thái thời tiết cực đoan này chỉ bao trùm khoảng 2,5% diện tích đất liền trên Trái đất mỗi năm – một mức độ diễn biến chậm và tương đối ít thiệt hại. Tuy nhiên, tính đến năm 2023, tỷ lệ diện tích đất liền bị ảnh hưởng đã tăng vọt lên mức kỷ lục 16,7%. Tính rộng ra trong trọn vẹn 10 năm qua, mức trung bình toàn cầu cũng đã chạm ngưỡng 7,9%.
Đáng lo ngại hơn cả những con số bề mặt chính là gia tốc của thảm họa. Các nhà khoa học cảnh báo tốc độ lan rộng của các đợt cực đoan "nắng nóng trước - hạn hán sau" trong 22 năm qua đã cao gấp 8 lần so với hai thập kỷ đầu kể từ năm 1980. Với việc năm 2024 phá vỡ kỷ lục nắng nóng toàn cầu và đầu năm nay vẫn duy trì nền nhiệt độ cao, tình hình thực tế hiện tại có thể còn tồi tệ hơn nhiều so với dữ liệu công bố.
3. Những "Điểm Nóng" Chịu Trận Và Bài Học Nhãn Tiền
Sự tàn phá của chuỗi thảm họa này không phải là lý thuyết trên giấy. Nó đã và đang quét qua hàng loạt khu vực trọng điểm trên thế giới, đặc biệt là tại Nam Mỹ, miền Tây Canada, Alaska, miền Tây nước Mỹ và các vùng thuộc miền trung và đông Phi.
- Vòm nhiệt Tây Bắc Thái Bình Dương (2021): Tiến sĩ Andrew Weaver từ Đại học Victoria (Canada) dẫn chứng, mức nhiệt độ tiệm cận 50°C tại Lytton (British Columbia) đã ngay lập tức kéo theo tình trạng khô hạn cực đoan, tạo điều kiện cho các trận cháy rừng thiêu rụi toàn bộ cộng đồng dân cư tại đây chỉ trong chớp mắt.
- Châu Á và Nam Mỹ: Hiện tượng tương tự cũng đã tàn phá lưu vực sông Dương Tử (Trung Quốc) vào năm 2022 và giáng đòn nặng nề xuống "lá phổi xanh" Amazon trong giai đoạn 2023-2024.
"Nghiên cứu này minh họa một điểm mấu chốt về biến đổi khí hậu: những tác động tàn khốc nhất thường đến từ các hiện tượng cực đoan kép. Sự nóng lên toàn cầu không chỉ làm tăng nguy cơ nắng nóng, nó còn thay đổi hoàn toàn cách thức nắng nóng và hạn hán tương tác với nhau." – Tiến sĩ Andrew Weaver chia sẻ.
4. Điểm Bùng Phát Năm 2000 Và Bóng Đen El Nino
Các nhà nghiên cứu Kim và Yeh đã phát hiện ra một "điểm chuyển đổi" (change point) rõ rệt vào khoảng năm 2000. Từ mốc thời gian này, mọi diễn biến của tình trạng "nắng nóng kéo theo hạn hán" đều bị đẩy nhanh đột ngột.
Tiến sĩ Jennifer Francis thuộc Trung tâm Nghiên cứu Khí hậu Woodwell cho biết sự chuyển đổi này trùng khớp một cách đáng sợ với hiện tượng ấm lên nhanh chóng ở Bắc Cực, mất băng trên biển và sự sụt giảm lớp phủ tuyết mùa xuân ở Bắc Bán cầu.
Trong bối cảnh các mô hình máy tính đang dự báo một đợt El Nino quy mô lớn – hiện tượng nóng lên tự nhiên của một số khu vực Thái Bình Dương làm đảo lộn thời tiết toàn cầu – có thể hình thành vào cuối năm nay, hệ thống khí hậu Trái Đất có thể sẽ phải hứng chịu thêm những cú sốc thời tiết khó lường, đe dọa trực tiếp đến an ninh lương thực và sự an toàn của hàng chục triệu người.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét