Bình luận:
Phongthuwriter: Quyền cai trị tối cao của các giáo sĩ Iran có đúng là dựa trên danh nghĩa đại diện cho thánh Allah trên trần thế không? Và nếu có thần thánh như vậy thì tại sao nhiều người Iran lại thù ghét hệ thống này?” — Đây chính là cốt lõi của sự xung đột giữa chính trị thần quyền và cảm nhận xã hội trong chính quốc nội Iran.
Lãnh tụ tối cao của Iran, Ali Khamenei, qua đời nhưng dân chúng reo mừng
Đừng ngạc nhiên khi những kẻ muốn làm cha thiên hạ, ăn trên, ngồi trước đều sử dụng biểu tượng hay thần thánh hoá lãnh tụ để lừa đảo công chúng và thế giới.
- Về lý thuyết: đây là sự kết hợp giữa thần học Shi’a và nhà nước hiện đại.
- Về thực tế: nó tạo ra một tầng lớp quyền lực thần thánh gần như không bị người phàm tục kiểm soát.
Iran -“Velayat-e Faqih”- Quyền lãnh đạo của giáo sĩ:
Cơ sở tinh thần và pháp lý của hệ thống hiện nay ở Iran bắt nguồn từ học thuyết “Velayat-e Faqih” (guardianship of the Islamic jurist) do Ruhollah Khomeini khởi xướng trước và sau cuộc Cách mạng Hồi giáo 1979. Theo học thuyết mới do Khomeini đặt ra các Giáo sĩ (faqih – chuyên gia luật Hồi giáo) được xem là người hiểu lời Allah truyền xuống nhất và vì vậy có quyền giám sát, bảo vệ đạo Hồi trong đời sống xã hội và chính trị. Điều này được hiến pháp hóa, khiến Supreme Leader (Lãnh tụ tối cao) trở thành nguồn quyền lực cao nhất trong nhà nước — vượt trên cả Tổng thống và Quốc hội.
Lãnh tụ tối cao có quyền quyết định chính sách đối ngoại, quốc phòng, tư pháp, và thậm chí ảnh hưởng sâu rộng lên bầu cử và luật pháp.
Ở góc nhìn chính thống của hệ thống thần quyền, đây không chỉ là quyền chính trị, mà là ý muốn của thánh Allah được thi hành thông qua một giáo sĩ để lão hoạch định mọi chính sách cho đến khi lão qua đời (ngồi thay mặt Allah cai trị đất nước vĩnh viễn).
Trong lý thuyết, giáo sĩ đứng đầu được cho là đại diện cho ý chí tôn giáo của Allah trên trần thế, người tối cao có quyền thiết lập và giám sát mọi luật lệ xã hội và chính trị dựa trên luật Hồi giáo.
Ở cấp độ cơ bản nhất, lý thuyết velayat-e faqih—vốn bắt nguồn từ Hồi giáo Shia—dùng để biện minh cho quyền cai trị của giới giáo sĩ đối với nhà nước. Velayat-e faqih nằm ở trọng tâm của chủ nghĩa Hồi giáo Shia và đóng vai trò nền tảng để thấu hiểu không chỉ cách thức vận hành của hệ thống chính trị Iran, mà còn cả cách Tehran có thể gây ảnh hưởng lên các mạng lưới tôn giáo và chính trị Shia nằm ngoài biên giới quốc gia này.
Dân Iran thù ghét hệ thống cai trị của thần quyền
Họ không tin vào sự cai trị của “thần thánh” :
Người dân Iran buộc phải tôn thờ Allah, thờ phượng vị lãnh tụ thần quyền cai trị nhưng nhiều người Iran ngày nay không cảm thấy hệ thống đang đại diện cho quyền lợi của họ hoặc của tôn giáo thực sự. Thay vào đó, họ nhận ra rằng hệ thống chỉ là một thể chế chính trị chuyên chế hơn là một hướng dẫn đạo đức, giáo dục con người. Vì sao?
Hình ảnh giáo sĩ không còn gắn với đạo đức cao cả mà gắn nhiều với quyền lực chính trị và đàn áp.
Nhiều giáo sĩ truyền thống ngay trong giới tôn giáo cũng từng phản đối việc các giáo sĩ “tham chính quá sâu” vì nghĩ điều đó không phản ánh chính xác tinh thần Shi’ite cổ xưa.
Tác giả: LEE KEATH và CARA ANNA của thông tấn xã AP đã viết “What to know about Iran’s Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei? Phát hành ngày 28 tháng 2 năm 2026 đã bình luận:
Trong một trong những màn phô diễn quyền lực công khai cuối cùng của mình, Lãnh tụ Tối cao Iran, Ayatollah Ali Khamenei, đã phát động cuộc đàn áp đẫm máu nhất trong gần bốn thập kỷ cầm quyền của ông nhằm dập tắt các cuộc biểu tình trên toàn quốc—nơi người dân đã dám hô vang khẩu hiệu "Cái chết cho Khamenei". Ông thần quyền 86 tuổi, râu dài, đội khăn đóng vẫn còn bảo vệ chiếc ghế quyền lực trong bể máu của người dân Iran. Thật đáng sợ.
Bất mãn xã hội – kinh tế và thiếu tự do lan rộng tại Iran:
Trong thời gian gần đây, nhiều người dân Iran, đặc biệt là lớp trẻ cảm thấy:- Kinh tế trì trệ, lạm phát tăng cao, đồng tiền mất giá, cơ hội việc làm giảm.
- Hạn chế tự do cá nhân, kiểm soát quyền biểu đạt, đàn áp biểu tình đẫm máu.
- Đặc biệt những phong trào lớn gần đây như “Woman, Life, Freedom” phản ánh sự phản kháng sâu sắc đối với các luật lệ xã hội, giáo điều nghiêm khắc và kiểm soát bởi hệ thống tôn giáo.
- Phụ nữ trước 1979, tự do hơn, họ ăn mặc như người Tây phương, ngày nay họ phải mặc đồ đen, trùm từ đầu đến chân và còn che mặt chỉ còn đôi mắt.
Dân Iran mong muốn thay đổi chế độ thần quyền:
Một khảo sát độc lập lớn (GAMAAN, với hơn 77,000 người Iran tham gia) năm 2024 cho thấy, hơn 80% người dân Iran muốn chấm dứt chế độ Cộng hòa Hồi giáo và loại bỏ quyền lãnh đạo của các giáo sĩ. Đa số người tham gia cuộc khảo sát đều lên án, phản đối một hệ thống chính trị dựa trên luật tôn giáo độc quyền.
Đây là bằng chứng khá mạnh rằng sự bất mãn không chỉ xuất phát từ lý do kinh tế, mà còn là lý do hệ thống cai trị đang mất tính đại diện và sự công bằng trong con mắt người dân.
Những hành vi phản khán của dân Iran Họ công khai chống lại biểu tượng tôn giáo. Các sự kiện gần đây đã diễn ra rầm rộ khiến thần quyền ra tay đàn áp mạnh khi người biểu tình đốt lăng mộ của chính người sáng lập hệ thống – Đại giáo chủ Khomeini, một biểu tượng thiêng liêng trong hệ thống thần quyền. Sự kiện nầy đã trở thành một biểu tượng cực kỳ tiêu biểu của sự phản kháng đối với quyền lực giáo sĩ.
Hệ thống cai trị của Iran hiện nay dựa vào nền tảng tinh thần và hiến pháp dựa trên quan niệm rằng giáo sĩ là đại diện cho Allah và do đó có quyền cai trị tối cao – Velayat-e Faqih. Quyền lực của giáo sĩ không chỉ là hình thức mà là trung tâm quyền lực chính trị theo hiến pháp hiện hành.
Hệ thống thần quyền Iran tự tuyên bố quyền lãnh đạo “trên danh nghĩa Allah và luật Hồi giáo”, nhưng trong thực tế ngày nay, cảm nhận của đa số người dân lại là họ bị cai trị bởi một thể chế độc đoán và không phản ánh ý chí, tự do, hay quyền lợi của họ. Chính sự mâu thuẫn giữa tuyên ngôn tôn giáo và trải nghiệm thực tế này là một trong những lý do cơ bản khiến giới trẻ và nhiều tầng lớp dân Iran ghét hoặc phản đối hệ thống.
Hôm nay, chúng ta nói một vấn đề rất lớn — không chỉ riêng Iran, mà là câu hỏi muôn thuở của nhân loại.
Lịch sử cho thấy một nghịch lý, khi tôn giáo là đức tin cá nhân, nó tạo đạo đức. Khi tôn giáo trở thành công cụ quyền lực nhà nước, nó dễ bị biến thành công cụ kiểm soát.
Vấn đề không nằm ở Thượng Đế mà nằm ở con người tự xưng mình đại diện cho Thượng Đế.
Trong Hồi giáo, Allah là tuyệt đối nhưng con người thì không tuyệt đối.
Khi một tầng lớp giáo sĩ tuyên bố mình có thẩm quyền thiêng liêng để quyết định số phận của con người thì mâu thuẫn bắt đầu hình thành. Người dân Iran bất mãn không phải vì họ ghét Allah, ghét đạo Hồi, mà vì họ phân biệt, Đức tin cá nhân và quyền lực chính trị nhân danh đức tin.
Đó là lý đo, khi Hoa Kỳ và Irael tấn công Iran, Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump đã kêu gọi người dân Iran "nắm lấy quyền định đoạt vận mệnh của chính mình" bằng cách vùng lên chống lại giới lãnh đạo Hồi giáo đã cai trị đất nước này kể từ năm 1979. Người dân Iran vui mừng, ca hát, treo hình Tổng Thống Trump, phất cờ Mỹ và nổi dậy chống thần quyền./.
Phong Thu
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét